Sunday, March 29, 2015

සර්පයන්ට ඇති තර්ජන සහ සංරක්ෂණය- 1

අද අපි කතා කරන්න යන්නේ සර්ප විශේෂ වලට එල්ල වී ඇති තර්ඡන මෙන්ම ඔවුන්ව සංරක්ෂණය කිරීම පිළිබදවයි.අනෙකුත් බොහොමයක් සත්ත්ව විශේෂ වලට මෙන්ම සර්පයින්ටද ඇති ප්‍රබලතම තර්ජනය වන්නේ මිනිසායි.බොහෝ පුද්ගලයින් සර්පයින්ට ඇති නොකැමැත්ත සහ බිය නිසා සර්පයින් මරා දැමීමට පෙළඹේ.  සර්පයින් පිළිබද බොහෝ දෙනා තුළ ඇති නොදැනුවත්භාවය, විෂේශයෙන්ම දකින ඕනැම සර්පයෙකු විෂඝෝර යැයි සිතීම වැනි ආකල්ප හේතුවෙන් සර්පයින් මරා දැමීම වැඩිවී ඇත.  විෂ සහිත සර්පයින් ලෙස වැරදියට හදුනා ගැනීම හේතුවෙන් නිර්විෂ සර්පයින් මරා දමන අවස්ථා බහුලව හමුවේ. තිත් පොළගා යැයි රුවටී සර්පයින් මරා දැමීම, තෙල් කරවලා යැයි සිතා ගැට කරවලා(Dryocalamus nympha) , දාර රදනකයා (Cercaspis carinatus  ) මරා දැමීම සිදුවේ. මීට අමතරව කටකලුවා (Coelognathus helena) අරනිදත්කැටියා (Oligodon arnensis  ) රෑන්මාපිලා(Boiga trigonata  ) ලේ මාපිලා (Boiga forsteni) මිනිසුන් නිසා නිකරුනේ මරණයට පත් වන නිර්විෂ සර්පයින් අතර ප්‍රමුඛ වේ. (de.Silva 2009)

මහවැලි ජනාවාස ප්‍රදේශයේ එක් දිනකට සර්පයින් 5කට ආසන්න ගණනක් මරා දමන බව වාර්තා වේ.(de.Silva 1982) මහවැලි ව්‍යාපෘතිය හේතුවෙන් විශාල වනාන්තර ප්‍රමාණයක් විනාශ විය.  ඒ නිසා ඒවායේ ජීවත් වූ සර්පයින් බොහොමයක් මිය යන්නට ඇතැයි සැලකේ. මාර්ගවල ගමන් ගන්නා වාහන වලට යට වීම හේතුවෙන්ද සර්පයින් විශාල ප්‍රමාණයක් මිය යයි. විශේෂයෙන්ම වනාන්තර ආශිතව වැටි ඇති මාර්ග වල මෙය සුලභව සිදුවේ. 2006 වසරේදී අනුරාධපුර මිහින්තලය මාර්ගයේ 6 km ප්‍රදේශයක සිදු කරන ලද සමීක්ෂණයකට අනුව එම වසරේ මාර්තු සහ දෙසැම්බර් කාල පරාසය තුලදි තුවාල වූ සහ මියගිය උරග විෂේශ 24ක් සොයා ගන්නා ලදී. ඒ අතරතුර හෙනකදයා (Ahaetulla pulverulenta) , උල්තුඩැල්ලා (Rhinophis oxyrhynchus) ඇතුලු Uropeltidae කුළයේ සර්පයින් 5 දෙනෙකු සමග සර්පයින් 110 දෙනෙකු හමුවි ඇත. (Amerakoon et al.2007)

සර්පයින්ගේ ස්වාභාවික වාසස්ථාන විනාශ කිරීම හා වාසස්ථාන කැබලි කිරීම (habitat fragmentation) ඔවුනට ඇති තර්ජන අතර ප්‍රමුඛ වේ. මේ නිසා සර්පයින් මිනිස් වාසස්ථාන වගා බිම් අසලට පැමිනේ. මෙහිදී මිනිසා මගින් මෙන්ම ගෘහාශිතව ජීවත් වන සතුන් මගින්ද සර්පයින් මරණයට පත්වීම සිදුවේ. ජනගහණය වර්ධනය සහ ව්‍යාප්තිය වැඩිවීමත් සමගම සිදුවූ ශෘහාශිත පූසන් වැනි සතුන්ගේ වර්ධනයද සර්පයින්ට තර්ජනයක් වූ බව පැවසේ. (de. Silva et al.2004)

Monday, February 16, 2015

පදුරු හාල්දන්ඩා... (Boulenger's Bronze-back)

පදුරු හාල්දන්ඩා කියන්නේ අපේ රටට ආවේනික සර්පයෙක්. මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 900ක් තෙත් අතරමැදි හා වියළි කලාප වලද මධ්‍යම කදුකරයේද හමවෙනවා. බලංගොඩ ගාල්ල මුලතිව් හන්තාන සිංහරාජ  ප්‍රදේශ වලින්ද හමුවී තියෙනවා. විද්‍යාත්මකව  Dendrelaphis bifrenalis යන නමින් හදුන්වන මේ සර්පයා Colubridae කුළයට අයත් සර්පයෙක්. මෙයාව මෙන්න මේ විදිහට ජෛවවිද්‍යාත්මකව වර්ගීකරණය කරන්න පුලුවන්.
Kingdom:  Animalia 
Phylum:     Chordata
Class:         Reptilia
Order:        Squamata
Suborder:  Serpentes
Family:      Colubridae
Subfamily:          Colubrinae
සිලින්ඩරාකාර පටු ශරීරයක් දරයි. ගෙල ප්‍රදේශය හොදින් පැහැදිලිය. දිගු උල්වූ හිසක් ඇත. ශරීරයේ දිගින් 1/3 ක් පමණ දිග්වූ වලිගයක් පිහිටයි.  විශාල කනිනිකාවක් සහිත ඇස් පිහිටයි.
හිස ප්‍රදේශය ලා කොළ පාටින් යුක්තය. ශරීරය දුඹුරු කහ පාටයි. හිස දෙපස කලු පාට රේඛාවක් ගමන් කරයි. මෙය ගෙල දක්වා දිවේ. කහපාට රේඛා දෙකක් ශරීරය පිටුපස දක්වා ගමන් කරයි. ඇතැම් විට මෙම රේඛා දෙක කලු තිත් වලින් වටවී ඇත. ශරීරයේ යටි පැත්ත කහ පාටට හුරු කොළ පාටක් ගනී. දිව රතු පාටින් යුක්තයි.
විෂ රහිතයි. තරමක් ක්‍රියාශීලී සර්පයෙකු වනමොහු බිය වූ කල ඉතා වේගයෙන් පලා යයි. 70- 90 cm පමණ දිගකට වැඩේ.
දිවාචර වෘක්ෂවාසී සර්පයෙකු වන මොහු පදුරු හා තරමක් උස ගස් ආශිතව හමුවේ. ඇතැම් විට ආහාර සෙවීම සදහා පොළවට බසී. හූනන් ගෙම්බන්  ආහාරයට ගනී.
වරකට බිත්තර 5ක් පමණ දැමීම සිදු කරයි.


පදුරු හාල්දන්ඩා Dendrelaphis bifrenalis



පදුරු හාල්දන්ඩා Dendrelaphis bifrenalis

පදුරු හාල්දන්ඩා

Dendrelaphis bifrenalis


ඡායාරූප

http://commons.wikimedia.org


Tuesday, February 3, 2015

අපේ රටට ආවේණික සර්පයෙක්- මල් රදනකයා.. Flowery Wolf Snake

මල් රදනකයා කියලා හදුන්වන්නේ ශ්‍රී ලංකාවට ආවේනික සර්ප විෂේශයකුයි. මෙරට වියලි කලාපයේ මුහුදු බඩ ආශ්‍රිතව හමුවේ. නමුත් උස් කදුකර ප්‍රදේශ හැරුනු කොට දිවයිනේ අනෙකුත් ප්‍රදේශ වලින්ද වාර්තා වෙලා තියෙනවා. හලාවත කොළඹ අම්පාර මාතර යාල ප්‍රදේශ වල දැක ගන්න පුලුවන්. ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් Flowery Wolf Snake කියලා හදුන්වන මේ සර්පයා  Lycodon osmanhilli  යන විද්‍යාත්මක නාමයෙන් හදුන්වනවා.
Colubridae කියන සර්ප කුළයට අයිත් සර්පයෙක් වන මල් රදනකයා මෙන්න මේ විදිහට  වැඩිදුරටත් වර්ගීකරණය කරන්න පුලුවන්.
Lycodon osmanhilli  මල් රදනකයාKingdom:   Animalia
Phylum:     Chordata
Subphylum:Vertebrata
Class:         Reptilia
Order:         Squamata
Suborder:   Serpentes
Family:      Colubridae
Subfamily: Colubrinae
Genus:        Lycodon
මෙම සර්පයාගේ දිගු ශරීරයේ පැතලි හිසක් පිහිටනවා.  තැඹිලි පාටට හුරු දුඹුරු කහ ශරීරයේ හිස ලා කහ පාටයි. තද දුඹුරු වයිරමක් දැක ගන්න පුලුවන්. ඇස් සම්පූර්ණයෙන්ම කලු පාටයි.
විෂ රහිත සර්පයෙක් වන මල් කරවලා  නිශාචර හෙවත් රාත්‍රී කාලයට වැඩිපුර ක්‍රියාශීලී වේ.   මිනිස් වාසස්ථාන වල දැකිය හැක. මූලික වශයෙන් භෞමික වාසියෙකු වුවත් ඇතැම් විට ගස් මතද දැක ගන්න පුලුවන්. වේගයෙන් සංචරණය කරන මේ සර්ප විශේෂය බිය වූවිට දගර ගැසී හිස සගවා ගනී. 50 cm පමණ දිගකට වර්ධනය වේ.
ප්‍රධාන ලෙස හූනන් ආහාරයට ගනී. ඊට අමතරව වෙනත් කුඩා සර්පයින්ද මීයන්ද ආහාර ලෙස ගනී.

IUCN රතු දත්ත පොතට අනුව මේ සර්පයා Least concern සංරක්ෂිත කාණ්ඩයට ඇතුලත් කර තියෙනවා
Lycodon osmanhilli
මල් රදනකයා


ජායාරූප http://reptile-database.reptarium.cz/

Saturday, December 20, 2014

අතු අතර නිතර හමුවෙන- තුරු හාල්දන්ඩා

අද ලිපියෙන් කතා කරන්න යන්නේ අපේ රටේ තරමක් විතර බහුලව හමුවෙන සර්පයෙක් ගැනයි. තුරු හාල්දන්ඩා කියලා සිංහලෙන් මෙන්ම ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් Common Bronze යනුවෙන් හදුන්වන මේ සර්පයා විද්‍යාත්මකව Dendrelaphis tristis  යන නමින් හදුන්වනවා. මෙයා Colubridae කියන සර්ප කුළයට අයිත් සර්පයෙක්. මෙන්න මේ විදිහට මෙයාව වැඩිදුරටත් වර්ගීකරණය කරන්න පුලුවන්.



Kingdom: Animalia
Phylum: Chordata
Class: Reptilia
Order: Squamata
Suborder: Serpentes
Family: Colubridae
 Genus: Dendrelaphis

තුරු හාල්දන්ඩා ශ්‍රී ලංකාවේ තෙත් අතරමැදි හා වියළි කලාප වල හමුවෙනවා. ශ්‍රී ලංකාව හැරනු විට ඉන්දියාව වැනි දකුණු ආසියාතික රටවල් කිහිපයකින් විතරයි මේ සර්පයාව දැකගන්න පුලුවන් වෙන්නේ.
 මේ සර්පයා අලු පාටට හුරු දුඹුරු පාට ශරීරයක් දරනවා. උල්වූ හිස හා එහි සිට පහලට ගමන් කරන ලෝකඩ පාට රේඛාවක් දැක ගන්න පුලුවන්. හිසේ පිහිටි විශාල ඇසේ පැහැදිලි කණිනිකාවක් පිහිටනවා. තුරු හාල්දන්ඩා කියන්නේ ක්‍රියාශීලී මෙන්ම ආක්‍රමණශීලී සර්පයෙක්. ගස් අතර වේගයෙන් සංචරණය කිරීමේ හැකියාවක් තියෙනවා. වේගයෙන් පැන ගොදුරු අල්වා ගන්නවා.
මෙයා විෂ රහිත සර්පයෙක්.  70- 90 cm පමණ දිගකට වැඩෙනවා. සැප්තැම්බර් සහ පෙබරවාරි අතර කාලවලදී වරකට බිත්තර 6ත් 7ක් අතර සංඛ්‍යාවක් දමනවා. කුඩා කුරුලු බිත්තර ආහාරයට ගනී.

     



ජායාරූ www.srilankanreptiles.com

               www.srilankareptile.com


Sunday, September 7, 2014

ලෝකය පුරා සර්පයෝ....


හැමදාම වගේ ලංකාවේ ඉන්න සර්පයෝ ගැන කතා කරන හින්දා අද ලෝකේ පුරා සර්පයෝ ව්‍යාප්ත වෙලා ඉන්නේ කොහොමද කියලා දැනුවත් කරන්න හිතුනා. සර්ප විශේෂ 2900කට අධික ප්‍රමාණයක් ලොව පුරා විසිරිලා ඉන්නවා. ඇන්ටාටිකාව හැරුනු කොට අන් සියලුම මහද්වීප වලින් සර්පයින් මුණ ගැහෙනවා. ගැඹුරු මුහුදු පතුලේ වගේම 5000m කට වඩා උස්වූ කදුමුදුන් වලද මොවුන් දිවි ගෙවනවා. කොහොම වුනත් අයර්ලන්තය වගේ සර්පයින්ගෙන් තොර වූ දූපත්ද ලොව පුරා වාර්තා  වෙනවා.
ලෝකය පුරා ජීවත් වෙන බොහෝ සර්පයින් සාමාන්‍යයෙන් 1m පමණ දිගකින් යුක්ත කුඩා සතුන් වුනත් 9m  පමණ දිගකට වර්ධනය වන රෙටිකියුලේටඩ් පිඹුරාගේ (Reticulated python) පටන් 10cm පමණ කෙටි වූ ශරීරයක් දරන Leptotyphlops carlae දක්වා පුලුල් පරාසයක මොවුන්ගේ ශරීර ප්‍රමාණ විසිරී පවතී. එසේම 100kg ආසන්න ස්කන්ධයකින් හෙබි කොළ ඇනකොන්ඩා (green anaconda)  වැනි සර්පයින්ද ලොව ජීවත් වෙනවා.

ලොව දිගින් වැඩිම සර්පයා
රෙටිකියුලේටඩ් පිඹුරා ( Python reticulatus )

ගිණිකොණ දිග ආසියාතික රට වලින් හමුවන රෙටිකියුලේටඩ් පිඹුරා (Python reticulatus) ලොව දිගින් වැඩිම සර්පයා පමණක් නෙමෙයි දිගින් වැඩිම උරගයා කියන වාර්තාවටද හිමිකම් කියනවා. ඒ වුනත් මෙයා විෂ රහිත සර්පයෙක්.ඉතා හොදින් පිහිනීමේ හැකියාවක් තියෙනවා. Phythonidae කුළයට අයත් සර්පයෙක් වන මොහුට මිනිසෙකු වුවත් පහසුවෙන් ගිල දැමීමේ හැකියාවක් පවතිනවා.
ලොව හමුවී ඇති දිගින් අඩුම සර්ප විශේෂය
Leptotyphlops carlae

Leptotyphlops carlae දැනට ලොව හමුවී ඇති දිගින් අඩුම සර්ප විශේෂය ලෙසින් සැලකෙනවා.  මොවුන්  බාබිඩෝස් වල පිහිටි කැරිබියන් දූපත්වලට ආවේණිකයි. 2008 වසරේදි තමයි මෙයාලව මුලින්ම හොයා ගත්තේ. මේ කුඩා සර්පයා Leptotyphlopidae කියන සර්ප කුළයට අයත් වෙනවා.මෙම සර්ප විශේෂයේ මෙතෙක් හමුවී ඇති දිගින් වැඩිම සත්වයා 10.4cm දිගකින් යුක්තය.
පෘතුවිය මත වෙසෙන විශාලත්වයෙන් සහ බරින් වැඩිම සර්ප විශේෂය
ඇනකොන්ඩා( Eunectes murinus)

පෘතුවිය මත වෙසෙන විශාලත්වයෙන් සහ බරින් වැඩිම සර්ප විශේෂය වන්නේ කොළ ඇනකොන්ඩා( Eunectes murinus) නමින් හදුන්වන සර්ප විෂේශයයි. මෙයාලත් විෂ  රහිත සර්ප විෂේශයක්. ඇනකොන්ඩා දකුණු ඇමරිකාවෙන් හමුවන දක්ෂ පිහිනුම් කරුවෙක්. මෙයා  Boidae කියන් සර්ප කුළයට අයත් වෙනවා.

ජායාරූප- http://kids.britannica.com    
 http://upload.wikimedia.org
http://gallery.usgs.gov